Monday, May 18, 2009

"Kinderen niet met rust laten is de grote misdaad van onze tijd"

Dr. Gerrit Breeuwsma: "Kinderen niet met rust laten is de grote misdaad van onze tijd"
Datum: 12 mei 2009

Dankzij het noeste werk van een klein leger aan ontwikkelingspsychologen en pedagogen is onze kennis over het gedrag van kinderen groter dan ooit. Maar die kennis heeft er tegelijkertijd voor gezorgd dat kinderen raadselachtiger zijn geworden. Dat stelt Gerrit Breeuwsma, ontwikkelingspsycholoog aan de Rijksuniversiteit Groningen, in zijn onlangs verschenen boek ‘Het vreemde kind’. Vanuit een soort aangeprate angst voor alles wat mis kan gaan, houden we onze kinderen steeds nauwlettender in de gaten, waarmee we de bevreemding slechts vergroten.

Breeuwsma legt uit waarom hij het boek geschreven heeft. ‘In de psychologie wordt de kindertijd gezien als de periode waarin je persoonlijkheid wordt gevormd. Maar dat stelt ons ook voor een probleem, aangezien de kindertijd bij uitstek de periode is waar we, uit de eerste hand, weinig vanaf weten. Onze oudste herinneringen dateren meestal uit de tijd dat we vier of vijf jaar oud waren. Ook voor de jaren daarna beschikken we slechts over flarden van herinneringen in een zee van vergetelheid. We zijn daardoor in essentie vreemden voor onszelf.’ Het is ook een beetje de tragiek van ons leven, meent Breeuwsma. ‘De eerste jaren van ons leven zijn een aaneenschakeling van eerste indrukken en unieke ervaringen – geen andere periode van ons leven kan daar tegenop – maar juist die opwindende tijd verdwijnt uit ons geheugen.’

Veel ontdekt
Die lacune in ons geheugen heeft er toe geleid dat wetenschappers nauwkeurig het kind zijn gaan bestuderen. Een van de eersten die dat systematisch gedaan heeft is Charles Darwin. ‘Darwin heeft een babydagboek bijgehouden over zijn oudste zoon waarin hij minutieus zijn gedrag beschrijft. Dat werk is later voortgezet in de ontwikkelingspsychologie.’ Sinds die tijd is er ongelooflijk veel ontdekt. Maar al die kennis heeft er volgens Breeuwsma – paradoxaal genoeg – juist toe geleid dat het kind vreemder is geworden. ‘Veel vanzelfsprekend gedrag bleek opeens helemaal niet vanzelfsprekend. Zelfs achter relatief eenvoudig gedrag als huilen gaat een wereld aan betekenissen schuil. Hoe ouders met hun huilende baby moeten omgaan is onder pedagogen keer op keer een onderwerp voor meningsverschillen gebleken. En voor ouders een bron van zorg.’

Bewegingsvrijheid is afgenomen
Door de toegenomen vreemdheid van het kind zijn ouders banger en onzekerder geworden, constateert Breeuwsma. Opvoedhandboeken springen daar op in, maar versterken de onzekerheid op hun beurt ook weer. ‘Vaak spreken deze boeken elkaar tegen. Kennis over het gedrag is moeilijk te vertalen in eenduidige richtlijnen.’ Omdat ouders banger zijn geworden, is ook de bewegingsvrijheid van kinderen sterk afgenomen. ‘Kinderen van nu zijn wereldwijs. Ze praten mee over van alles en nog wat. Maar de feitelijke bewegingsvrijheid is afgenomen. Mocht een kind dertig, veertig jaar geleden, op woensdagmiddag nog met zijn step alleen naar het plantsoen, zonder dat zijn ouders wisten waar hij uithing, tegenwoordig moet hij nauwkeurig zijn coördinaten doorgeven, zodat ouders weten waar ze zijn. Je kan kinderen zelfs uitrusten met een GPS-systeem.’

Potentieel ligt niet vast
Niet alleen de fysieke, ook de mentale bewegingsvrijheid van kinderen is afgenomen. ‘Ouders willen van een school niet alleen weten wat voor cijfer hun kind op rekenen gehaald heeft, maar ze willen ook weten hoe hij sociaal-emotioneel in elkaar steekt. Alle aspecten van het kinderlijk gedrag worden gevolgd. Daardoor onstaat de illusie dat je het gedrag van kinderen kunt controleren. Het gemak waarmee wordt gezegd dat we het optimale uit een kind moeten halen, suggereert dat van ieder kind het potentieel vastligt. Maar dat is niet zo: het potentieel van het kind ontstaat in de ontwikkeling zelf.’

Etiket
Het nauwlettend in de gaten houden van kinderen door ouders, onderwijzers en psychologen speelt ook een rol de grote toename van kindgerelateerde problemen, denkt Breeuwsma. ‘We zijn snel bereid kinderen van een etiket te voorzien. Bijvoorbeeld ADHD bij erg drukke kinderen. Het lijkt alsof daarmee het probleem in kaart is gebracht, maar in feite zeggen we dat we niet we goed weten hoe we met het kind moeten omgaan.’

Met rust laten
Te veel aandacht voor het gedrag van kinderen werkt uiteindelijk averechts, omdat je ze hiermee enorm onder druk zet. ‘Veel schoolgerelateerde problemen komen voort uit de neiging om kinderen in de mal van de school te persen. We moeten daar relaxter mee omgaan; dan lukt het misschien ook leerlingen met meer succes in het onderwijs te houden.’ Breeuwsma pleit er dan ook voor om kinderen weer meer met rust te laten. ‘Wij zouden het zelf bepaald niet aangenaam vinden als we de hele dag op onze nek gezeten werden. We zouden het ervaren als een enorme inbreuk op onze vrijheid. Maar bij kinderen vinden we dat normaal. Ellen Key zei een eeuw geleden: “het kind niet met rust laten is de grootste misdaad der tegenwoordige opvoeding.” Sindsdien is de omvang van die “misdaad” alleen maar toegenomen. We zouden er beter aan doen wat meer vertrouwen te hebben in de spontane ontwikkelingskracht van kinderen.’

Gerrit Breeuwsma: Het vreemde kind. De kindertijd als sleutel tot onszelf. Uitgeverij Bert Bakker. € 27,95


Van deze site. Met dank aan een andere thuisonderwijzer :o).

4 comments:

Fleur said...

Interessant. Zit stof tot nadenken. Heb even de link gekeken en via die weer ergens heen ge'klikt' waar iemand een reactie gaf op het artikel. Ook weer zo interessant. Wellicht volgt er meer, want ik zou bijna het boek gaan kopen!

pien said...

kijk, daar ben ik dan wel weer goed in... ;)
hihi

jacq said...

he gelukkig. Soms denk ik wel eens : ik heb ze te weinig achter de vodden gezeten, daarom zijn ze niet zo ambitieus. Maar ze zijn wel gelukkig (geloof ik) dus dat wat laten gaan was blijkbaar zo slecht nog niet. gelukkig staat het ook in een boek!

Angelique said...

Heel herkenbaar/duidelijk.
Sluit ook goed aan bij affectieve verwaarlozing (wel veel liefde geven en er zijn, maar ze niet op de huid zitten en ze hun eigen gang laten gaan en ervaringen laten opdoen is dat zo ongeveer volgens mij) en de 'good enough mother' (als moeder hoef je niet perfect te zijn, daar heeft niemand wat aan/dat is onmogelijk) waar ik persoonlijk ook wel in geloof (al ben ik heel slecht in loslaten..).

Altijd leuk zo'n stukken (alhoewel, voor onzekere ouders misschien niet).
Groetjes Angelique